എന്നും നമ്മുടെ കൈകളിലൂടെ പോകുന്ന നോട്ടുകളുടെ ഡിസൈനുകളെ പറ്റി ആലോചിച്ചിട്ടുണ്ടോ ? ഇവ അച്ചടിയ്ക്കുന്നത് , ഡിസൈൻ ചെയ്യുന്നത് ഒക്കെ എങ്ങനെയാണെന്ന് .
ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ഉയർന്ന സുരക്ഷയുള്ള ഡിസൈൻ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷമാണ് ഇന്ത്യൻ നോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. കളർ സ്കീമും കലാസൃഷ്ടികളും മുതൽ കള്ളപ്പണം തടയുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സുരക്ഷാ സവിശേഷതകൾ വരെ, യാദൃശ്ചികമല്ല. ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക് നോട്ടുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം റിസർവ് ബാങ്കും ഇന്ത്യാ സർക്കാരും ചേർന്നാണ് നിർവഹിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യൻ കറൻസി നോട്ടുകളുടെ രൂപം നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള അധികാരം 1934 ലെ റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ ആക്ടിന്റെ സെക്ഷൻ 25 ലാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത് . ഈ നിയമപ്രകാരം, കേന്ദ്ര സർക്കാരിനാണ് അന്തിമ അധികാരം. എന്നിരുന്നാലും, ആർബിഐ നൽകുന്ന ശുപാർശകൾ പരിഗണിച്ചതിനുശേഷം മാത്രമേ തീരുമാനമെടുക്കൂ . ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ആർബിഐ നിർദ്ദേശിക്കുകയും സർക്കാർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആർബിഐയുടെ മുംബൈ ആസ്ഥാനത്തുള്ള കറൻസി മാനേജ്മെന്റ് വകുപ്പിനാണ് നോട്ട് ഡിസൈനുകൾ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതിനും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളത്. പുതിയ രൂപകൽപ്പനയോ പരിഷ്കരണമോ പരിഗണിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ആഗോള പ്രവണതകൾ, സുരക്ഷാ ഭീഷണികൾ, ഉപയോഗക്ഷമത, ഈട്, പൊതുജന സൗകര്യം എന്നിവയെ പറ്റി ഇവർ പഠിക്കുന്നു.
കലാകാരന്മാർ, ഡിസൈനർമാർ, സാങ്കേതിക വിദഗ്ധർ എന്നിവരുടെ ഒരു പാനൽ തന്നെ ഇതിനായുണ്ട് . കൂടാതെ നോട്ടുകൾ സുരക്ഷിതവും ദൃശ്യപരമായി വ്യത്യസ്തവുമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡിസൈൻ പോലുള്ള പ്രശസ്ത സ്ഥാപനങ്ങളുമായി സഹകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ഛായാചിത്രം, ദേശീയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന മോട്ടിഫുകൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ വളരെ ശ്രദ്ധയോടെയാണ് എടുക്കുന്നത്. വർണ്ണ വ്യത്യാസം, വ്യത്യസ്ത നോട്ടുകൾക്കിടയിലുള്ള വലുപ്പ വ്യത്യാസങ്ങൾ, കാഴ്ച വൈകല്യമുള്ളവർക്ക് ഉപയോഗിക്കാനുള്ള എളുപ്പം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെല്ലാം ഡിസൈൻ ഘട്ടത്തിൽ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
ആർബിഐ ഒരു കരട് രൂപകൽപ്പനയ്ക്ക് അന്തിമരൂപം നൽകിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അത് കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ അംഗീകാരത്തിനായി അയയ്ക്കും. സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, ഡിസൈൻ ഉൽപാദന ഘട്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങും. ഈ അംഗീകാരമില്ലാതെ, പുതിയ ബാങ്ക് നോട്ട് രൂപകൽപ്പന വിതരണം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അംഗീകാരത്തിനുശേഷം, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നാസിക്, മധ്യപ്രദേശിലെ ദേവാസ്, കർണാടകയിലെ മൈസൂർ, പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ സാൽബോണി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഉയർന്ന സുരക്ഷാ പ്രസ്സുകളിൽ നോട്ടുകൾ അച്ചടിക്കുന്നു. കർശനമായ രഹസ്യസ്വഭാവത്തിനും സുരക്ഷാ പ്രോട്ടോക്കോളുകൾക്കും വിധേയമായാണ് ഈ പ്രസ്സുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
നോട്ടുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, നാണയങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യൻ സർക്കാരാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിക്കുന്നത്. നാണയങ്ങളിൽ ആർബിഐയുടെ പങ്ക് അവയുടെ വിതരണവും പ്രചാരവും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
