ഭോപ്പാൽ : മധ്യപ്രദേശ് ധറിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്ശാല ക്ഷേത്രമായി തീർച്ചപ്പെടുത്തി കഴിഞ്ഞ ദിവസമാണ് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. 21 വർഷം പഴക്കമുള്ള നിയമ തർക്കങ്ങളാണ് ഇതോടെ അവസാനിച്ചത്.മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ പുതിയ ഔദ്യോഗിക നിർദ്ദേശവും പുറപ്പെടുവിച്ചു. ‘പള്ളി’ എന്ന വാക്ക് ഇപ്പോൾ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്ന് ഔദ്യോഗികമായി നീക്കം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
കൂടാതെ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് വർഷത്തിൽ 365 ദിവസവും ആരാധന നടത്താനും വേദങ്ങൾ പഠിക്കാനുമുള്ള അവകാശവും നൽകിയിട്ടുണ്ട്.ഹിന്ദു സമൂഹത്തിന് നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവേശിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സമുച്ചയത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും സുരക്ഷയും കണക്കിലെടുത്ത് ASI ചില നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അയോധ്യ കേസ് പോലെ തന്നെ ഭോജ്ശാല വിഷയവും വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയ ഒന്നായിരുന്നു. രണ്ടിലധികം ഹിന്ദു-മുസ്ലീം കലാപങ്ങൾക്ക് ഈ മണ്ണ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഭോജ്ശാല സമുച്ചയം പള്ളിയാണെന്ന് മുസ്ലീം പക്ഷം അവകാശപ്പെട്ടതിൽ നിന്നാണ് ഈ കലാപങ്ങൾ ഉടലെടുത്തത്. അതേസമയം വാഗ്ദേവി അഥവാ സരസ്വതി ദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിതെന്ന് ഹിന്ദു പക്ഷം അവകാശപ്പെടുന്നു. ചരിത്രപരമായ തെളിവുകൾ, രേഖകൾ, പുസ്തകങ്ങൾ, ലിഖിതങ്ങൾ എന്നിവ ഈ അവകാശവാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
മധ്യപ്രദേശിലെ ധർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭോജ്ശാല, സരസ്വതി ദേവിയുടെ കടുത്ത ഭക്തനായിരുന്ന രാജ ഭോജിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹിന്ദുമതത്തിൽ സരസ്വതിയെ പഠനത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അറിവിന്റെയും ദേവതയായി കണക്കാക്കുന്നു. 1034-ൽ രാജ ഭോജ് ഇവിടെ ഒരു സംസ്കൃത കോളേജ് സ്ഥാപിച്ചതായി ചരിത്രപരമായ തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, നളന്ദ, തക്ഷശില എന്നിവയ്ക്ക് സമാനമായി, പിന്നീട് ഇവിടം ഭോജ്ശാല എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഭോജ്ശാലയിൽ സരസ്വതി ദേവിയുടെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ, ഹിന്ദുക്കൾ ഈ സ്ഥലം സരസ്വതി ദേവിയുടെ പുണ്യക്ഷേത്രമായി കണക്കാക്കി.
പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഭക്തിയാർ ഖിൽജി നളന്ദ സർവകലാശാല ആക്രമിച്ചതുപോലെ, പുരാതന ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുന്നതിനായി 1305-ൽ അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി ഭോജ്ശാല നശിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന്, 1401-ൽ, ദിലാവർ ഖാൻ ഘോരി ഭോജ്ശാലയുടെ ഒരു ഭാഗത്ത് കമൽ മൗല പള്ളി എന്നറിയപ്പെടുന്ന പള്ളി നിർമ്മിച്ചു, 1514-ൽ മഹ്മൂദ് ഷാ ഖിൽജി അവിടെ ലാത് പള്ളി എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു പള്ളി നിർമ്മിച്ചു.
കമൽ മൗല പള്ളി എന്നത് മാൾവ മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സൂഫി സന്യാസിയായ കമൽ മൗലയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതണ്. എന്നാൽ പുരാതന ക്ഷേത്രവും ഭോജ്ശാല കോളേജും നിലനിന്നിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്താണ് പള്ളി നിർമ്മിച്ചതെന്ന് വിവിധ സർവേകൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട് .പള്ളിക്കുള്ളിലെ നിരവധി ചിഹ്നങ്ങളും ലിഖിതങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇത് ഒരു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണ് നിർമ്മിച്ചതെന്നും ക്ഷേത്രം പൊളിച്ചുമാറ്റിയ ശേഷം ശേഖരിച്ച അവശിഷ്ടങ്ങളും ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നുമാണ്. ഇക്കാര്യം ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുമുണ്ട്.
ഇന്നും, ഭോജ്ശാല സമുച്ചയത്തിൽ നിരവധി ലിഖിതങ്ങൾ, സങ്കീർണ്ണമായി കൊത്തിയെടുത്ത തൂണുകൾ, സംസ്കൃതം, പ്രാകൃതം, പുരാതന നാഗരി ലിപി എന്നിവയുടെ അടയാളങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന വാസ്തുവിദ്യാ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ ലിഖിതങ്ങളിൽ പലതിലും “ഓം നമഃ ശിവായ”, “ഓം സരസ്വത്യൈ നമഃ” എന്നീ പരാമർശങ്ങളും പാർമർ രാജാക്കന്മാരെ സ്തുതിക്കുന്ന സ്തുതിഗീതങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട് . ഗണേശൻ, നരസിംഹം, ഭൈരവൻ, ബ്രഹ്മാവ് തുടങ്ങിയ ദേവതകളെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന 94 ശിൽപങ്ങളും ശിൽപ ശകലങ്ങളുമാണ് എ.എസ്.ഐ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെടുത്തത്. 106 തൂണുകളിലും കൊത്തിയെടുത്ത ദേവതകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഉളി ഉപയോഗിച്ച് മനഃപൂർവ്വം വികൃതമാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.
